RỪNG CHÂU PHI ĐẢO CHIỀU: TỪ BỂ CHỨA CARBON THÀNH NGUỒN PHÁT THẢI

Trong nhiều thập kỷ, rừng nhiệt đới châu Phi được xem như một trong những tuyến phòng thủ tự nhiên mạnh mẽ nhất của hành tinh trước biến đổi khí hậu. Những cánh rừng nguyên sinh trải dài từ Tây Phi đến lưu vực Congo vốn được coi là một trong ba lá phổi nhiệt đới quan trọng nhất, cùng với Amazon và Đông Nam Á. Các hệ sinh thái này lưu giữ hàng tỷ tấn carbon, giúp hấp thụ một phần đáng kể lượng khí CO₂ do con người thải ra trong suốt thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21.

Thế nhưng một nghiên cứu mới công bố trên Scientific Reports đã làm thay đổi hoàn toàn nhận thức đó. Dựa trên hơn 10 năm dữ liệu vệ tinh độ phân giải cao, kết hợp laser GEDI của NASA, radar ALOS của Nhật Bản và các thuật toán học máy, nhóm nghiên cứu từ Đại học Leicester cho thấy một sự thật đáng lo ngại. Rừng châu Phi không còn là bể chứa carbon mà đang phát thải ròng CO₂ trở lại vào khí quyển. Đây là lần đầu tiên châu Phi có bản đồ sinh khối chi tiết đến quy mô từng ô 100 mét, và những con số thu được đã tạo ra một cú sốc lớn cho cộng đồng khoa học toàn cầu.

Trong giai đoạn 2007 đến 2010, rừng châu Phi vẫn tăng trưởng ổn định và tích lũy trung bình 439 triệu tấn sinh khối mỗi năm. Tuy nhiên, từ năm 2010 đến 2017, xu hướng này đảo ngược hoàn toàn. Lục địa này mất trung bình 106 triệu tấn sinh khối mỗi năm, tương đương khoảng 200 triệu tấn CO₂ bị đẩy ngược vào khí quyển. Đây không còn là những tín hiệu cục bộ hay nhất thời, mà là một xu hướng đã được xác nhận bằng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, từ vệ tinh đến đo đạc thực địa.

Mức độ suy thoái nghiêm trọng nhất lại rơi vào những nơi từng được xem là trụ cột hấp thụ carbon của châu Phi như rừng lá rộng ẩm tại Cộng hòa Dân chủ Congo, Tây Phi và Madagascar. Đây là các hệ sinh thái có trữ lượng carbon lâu đời và đa dạng sinh học phong phú. Khi chúng suy yếu, tác động không chỉ dừng lại trong khu vực mà còn ảnh hưởng đến chu trình carbon toàn cầu, làm tăng tốc độ nóng lên và đẩy nhanh các phản ứng dây chuyền trong khí hậu.

Nguyên nhân của sự sụp đổ

Tại lưu vực Congo, rừng bị đốt để làm nương rẫy, khai thác gỗ và mở rộng đường sá. Các công ty khai thác gỗ quốc tế đẩy mạnh thu mua gỗ quý phục vụ thị trường toàn cầu. Mạng lưới hạ tầng từ mỏ khoáng sản đến các dự án phát triển kinh tế ngày càng mở rộng, cắt xẻ những khu rừng nguyên sinh vốn rất quan trọng đối với khí hậu. Những tác động này không chỉ làm mất diện tích rừng mà còn khiến cấu trúc của rừng suy giảm, với mật độ cây thấp hơn và sự biến mất của những loài cây lớn lưu trữ nhiều carbon.

Xu hướng suy yếu này không phải là vấn đề riêng của châu Phi. Nhiều khu vực của Amazon hiện đã chuyển từ hấp thụ carbon sang phát thải ròng do cháy rừng và khai thác ồ ạt. Tại Đông Nam Á, các đợt cháy than bùn quy mô lớn và tình trạng đốt rừng cũng khiến khu vực này phát thải hàng trăm triệu tấn CO₂ chỉ trong một thời gian ngắn. Lần đầu tiên trong lịch sử, cả 3 vành đai rừng nhiệt đới lớn nhất hành tinh đều suy yếu cùng lúc. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ thống khí hậu đang tiến gần hơn tới các điểm tới hạn mà một khi vượt qua sẽ rất khó hoặc không thể đảo ngược.

Chưa phải dấu chấm hết

Rừng châu Phi hiện giữ khoảng 59 tỷ tấn carbon. Nếu được bảo vệ đúng cách, phục hồi đúng khu vực và quản lý bởi cộng đồng địa phương, lượng carbon này vẫn có thể đóng vai trò như một bộ đệm quan trọng của hành tinh. Các sáng kiến như AFR100 hoặc các nền tảng phục hồi rừng như Restor đang mở ra hy vọng bằng cách kết nối tổ chức, chính phủ và cộng đồng với nhau. Điều này cho thấy khả năng cải thiện vẫn còn nếu các nỗ lực được triển khai một cách nhất quán.

Tuy nhiên, mọi giải pháp đều sẽ trở nên mong manh nếu thiếu nguồn tài chính quy mô lớn. Các quốc gia châu Phi đang đối mặt với nhu cầu phát triển kinh tế cấp thiết, nên việc đặt toàn bộ gánh nặng bảo vệ rừng lên vai họ là điều không công bằng. Thị trường toàn cầu đang hưởng lợi trực tiếp từ gỗ, dầu cọ, khoáng sản và nhiều sản phẩm liên quan đến phá rừng, do đó trách nhiệm tài chính và đạo đức cần được chia sẻ rộng hơn.

Những gì đang diễn ra tại châu Phi là lời nhắc nhở rằng thiên nhiên không phải vô hạn. Nếu cả 3 vành đai rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới đều suy yếu, không nền kinh tế nào có thể đứng ngoài cuộc. Đây là thời điểm để toàn cầu hành động khẩn cấp thông qua tài chính, công nghệ, chính sách và sự thay đổi trong cách chúng ta tiêu thụ tài nguyên.

(Nguồn: Tổng hợp)