NGUY CƠ “SIÊU EL NIÑO” CUỐI NĂM 2026
Trong tự nhiên, có những chuyển động diễn ra âm thầm nhưng đủ sức định hình lại cả Trái đất. El Niño là một trong số đó.
Hiện tại, Trái đất đang ở pha La Niña, khi vùng nước xích đạo Thái Bình Dương lạnh hơn bình thường. Nhưng trạng thái này sẽ sớm kết thúc. Các dự báo cho thấy đại dương sẽ chuyển sang trung tính trong năm 2026, trước khi khả năng hình thành El Niño tăng mạnh vào cuối năm.
Đại dương đang đổi nhịp. Và lần này, có thể không chỉ là một El Niño thông thường.
Khi El Niño không còn “bình thường”
El Niño được xếp loại “mạnh” khi chỉ số Niño 3.4 vượt +1,5°C. Trong một số trường hợp hiếm hoi, mức tăng có thể vượt +2,0°C, tạo thành “siêu El Niño”. Trong hơn một thế kỷ qua, hiện tượng này chỉ xảy ra vài lần, nổi bật là các năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016, mỗi lần đều đi kèm những biến động khí hậu cực đoan trên diện rộng.
Tháng 3/2026, AccuWeather ước tính khoảng 15% khả năng xuất hiện “siêu El Niño”, trong khi NOAA đánh giá xác suất khoảng 1/3 cho một El Niño mạnh vào mùa Thu 2026.
Dù còn bất định, rủi ro không chỉ nằm ở khả năng xảy ra, mà ở bối cảnh nền nhiệt toàn cầu hiện đã ở mức cao chưa từng có, với tốc độ ấm lên trong thập kỷ qua gần gấp đôi trước đó. Nếu El Niño xuất hiện lúc này, nó sẽ khuếch đại những cực đoan vốn đã tồn tại.
Những phản ứng dây chuyền của khí hậu
Một El Niño lớn sẽ kích hoạt chuỗi phản ứng toàn cầu. Lượng mưa ở Tây Nam Mỹ có thể tăng đột biến, trong khi nhiều khu vực khác, đặc biệt là Đông Nam Á và Úc, lại đối mặt với hạn hán, mất mùa và cháy rừng.
Hiện tượng này cũng làm thay đổi cấu trúc bão, đồng thời khiến các đợt nắng nóng kéo dài và gay gắt hơn. Những nơi vốn đã khô sẽ càng thiếu nước, những nơi vốn đã nóng sẽ càng trở nên khắc nghiệt.
Kinh nghiệm từ El Niño 2015-2016 cho thấy hạn hán và nắng nóng đã làm giảm mạnh sản lượng lúa gạo ở Đông Nam Á, đẩy nguy cơ an ninh lương thực lên cao. Nếu một “siêu El Niño” xảy ra, những tác động này có thể lặp lại ở quy mô lớn hơn.
Việt Nam trong tâm điểm rủi ro
Tại Việt Nam, rủi ro sẽ tập trung vào hạn hán và xâm nhập mặn. Mùa mưa đến muộn, lượng mưa giảm, trong khi nước biển dâng khiến nước mặn lấn sâu vào đồng bằng sông Cửu Long, đe dọa sản xuất nông nghiệp và sinh kế.
Ở miền Trung và Tây Nguyên, thiếu nước tưới làm giảm năng suất cây trồng. Tại đô thị, nguồn nước sinh hoạt chịu áp lực khi sông suối cạn kiệt. Trong đợt El Niño 2015-2016, nhiều nơi đã phải mua nước với giá cao hoặc phụ thuộc vào xe bồn.
Nắng nóng kéo dài, với nhiệt độ có thể vượt 38-40°C, làm gia tăng nguy cơ bệnh tật, đồng thời đẩy nhu cầu điện lên cao trong khi nguồn thủy điện lại suy giảm.
El Niño không phải là nguyên nhân gốc rễ của khủng hoảng khí hậu, nó chỉ là một “chất xúc tác”.
Nếu không có biến đổi khí hậu, El Niño vẫn xảy ra nhưng tác động sẽ nhẹ hơn. Nếu không có El Niño, Trái đất vẫn ấm lên nhưng theo một nhịp khác. Khi hai yếu tố này gặp nhau, rủi ro không cộng lại mà nhân lên.
Không ai có thể ngăn El Niño, nhưng chúng ta có thể chuẩn bị. Điều đó bắt đầu từ việc theo dõi dự báo khí hậu, quản lý nguồn nước hiệu quả hơn và điều chỉnh sản xuất nông nghiệp linh hoạt.
Ở cấp cộng đồng, bảo vệ rừng và các hệ sinh thái tự nhiên chính là cách giữ nước và giảm thiểu rủi ro. Ở quy mô lớn hơn, giảm phát thải khí nhà kính vẫn là chìa khóa để hạn chế những cực đoan trong tương lai.
El Niño không phải là một thảm họa mà là một tín hiệu, một lời nhắc rằng Trái đất là một hệ thống liên kết chặt chẽ, nơi một thay đổi nhỏ ở đại dương có thể lan rộng thành những biến động lớn trên đất liền.
Và sâu hơn nữa, con người sẽ chọn cách sống như thế nào trong một thế giới đang nóng lên từng ngày.
(Nguồn: Tổng hợp)
