MẤT RỪNG VÀ SỰ DỊCH CHUYỂN CỦA LOÀI MUỖI

Khi rừng già bị chặt hạ, điều dễ thấy nhất là cây đổ, đất trống, động vật hoang dã dần biến mất khỏi không gian sống quen thuộc của chúng. Nhưng loài muỗi thì vẫn ở lại và thích nghi rất nhanh.

Muỗi là nhóm côn trùng có khả năng thích ứng cao với biến đổi môi trường. Khi sinh cảnh tự nhiên bị thu hẹp, nguồn thức ăn truyền thống từ các loài động vật hoang dã giảm sút, muỗi sẽ thay đổi đối tượng hút máu, và con người trở thành vật chủ dễ tiếp cận nhất.

Một nghiên cứu mới tại Brazil đã cho thấy rõ điều này, và đặt ra một câu hỏi lớn hơn: phá rừng không chỉ làm mất cây xanh, mà còn kéo các nguy cơ bệnh tật lại gần con người hơn.

Rừng Đại Tây Dương và sự thay đổi thầm lặng của muỗi

Rừng Đại Tây Dương (Mata Atlântica) từng trải dài dọc bờ biển Brazil, là một trong những khu vực giàu đa dạng sinh học nhất thế giới. Ngày nay, hệ sinh thái này chỉ còn lại chưa tới một phần ba diện tích ban đầu do đô thị hóa, nông nghiệp và hạ tầng mở rộng.

Trong những mảnh rừng còn sót lại ấy, các nhà khoa học Brazil đã tiến hành khảo sát quần thể muỗi tại hai khu bảo tồn. Họ tập trung vào muỗi cái đang mang máu trong bụng, bởi chỉ muỗi cái mới cần máu để sinh sản.

Kết quả cho thấy một sự dịch chuyển đáng lo ngại. Trong số những mẫu máu đủ điều kiện phân tích, phần lớn là máu người. Muỗi không còn chủ yếu hút máu động vật hoang dã như trước, mà đang hướng về con người như một nguồn thức ăn ổn định và dễ tiếp cận.

Một số cá thể thậm chí mang “bữa ăn hỗn hợp”, trong đó có cả máu người và máu động vật. Điều này cho thấy ranh giới giữa hệ sinh thái hoang dã và không gian sống của con người đang ngày càng mờ đi.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh rừng vẫn còn nhiều loài động vật có xương sống, việc muỗi ưu tiên máu người phản ánh một sự thay đổi sâu sắc của hệ sinh thái. Và sự thay đổi đó không hề vô hại.

Vì sao mất rừng lại khiến muỗi tìm đến con người?

Câu trả lời nằm ở sự suy giảm đa dạng sinh học. Khi rừng bị chia cắt và thu hẹp, nhiều loài động vật hoang dã biến mất hoặc buộc phải di chuyển. Nguồn máu tự nhiên của muỗi vì thế cũng giảm theo.

Trong khi đó, con người ngày càng hiện diện nhiều hơn ở vùng bìa rừng, trong các khu dân cư xen cài với nông nghiệp và hạ tầng. So với động vật hoang dã, con người là vật chủ đông đúc, ổn định và dễ tiếp cận hơn rất nhiều.

Muỗi chọn con người vì thích nghi để tồn tại. Nhưng chính sự thích nghi đó lại làm tăng nguy cơ lây truyền mầm bệnh từ động vật sang người, và từ người sang người.

Rừng Đại Tây Dương và các khu vực lân cận vốn đã là nơi lưu hành của nhiều bệnh truyền qua muỗi như sốt vàng da, sốt xuất huyết, Zika hay Chikungunya. Khi muỗi tập trung hút máu người nhiều hơn, khoảng cách giữa mầm bệnh và cộng đồng trở nên ngắn hơn bao giờ hết.

Mất rừng, đô thị hóa thiếu kiểm soát và biến đổi khí hậu đang cùng lúc tạo ra những điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sôi, mở rộng phạm vi phân bố và tiếp xúc nhiều hơn với con người. Nhìn từ góc độ này, muỗi trở thành một chỉ dấu sinh thái. Sự gia tăng bệnh truyền qua muỗi không chỉ là vấn đề y tế, mà là tín hiệu cho thấy hệ sinh thái đang mất cân bằng.

Bảo vệ rừng là một hình thức y tế dự phòng

Nếu hiểu rằng muỗi ở các vùng rừng suy thoái đang ngày càng hướng về con người, các hệ thống y tế có thể điều chỉnh cách giám sát và phòng ngừa dịch bệnh. Thay vì chỉ tập trung vào đô thị, cần chú ý nhiều hơn tới các vùng chuyển tiếp giữa rừng và khu dân cư.

Về lâu dài, bảo vệ rừng và đa dạng sinh học không chỉ là câu chuyện bảo tồn thiên nhiên. Đó là một phần của y tế dự phòng. Một hệ sinh thái lành mạnh giúp phân tán áp lực hút máu của muỗi lên nhiều vật chủ khác nhau, giảm nguy cơ con người trở thành trung tâm của các chuỗi lây nhiễm mới.

Rừng mất đi không chỉ để lại khoảng trống trong cảnh quan. Nó làm suy yếu những lớp bảo vệ tự nhiên của hệ sinh thái, nơi bệnh tật có thể dễ dàng chen vào.

(Nguồn: Tổng hợp)