NHIỆT ĐỘ TOÀN CẦU SẼ VƯỢT 1,5°C

Ngày 2/9/2026, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) công bố báo cáo nhận định rằng, với các chính sách hiện hành và xu hướng phát thải trong ngắn hạn, nhiệt độ trung bình toàn cầu nhiều khả năng sẽ vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp trong vài năm tới.

Mốc 1,5°C là mục tiêu gần 200 quốc gia thống nhất theo đuổi trong Thỏa thuận Khí hậu Paris năm 2015. Khi nhiệt độ vượt ngưỡng này, rủi ro từ nắng nóng cực đoan, hạn hán, cháy rừng, băng tan, nước biển dâng và suy giảm hệ sinh thái sẽ tăng lên. Những tác động đó đe dọa sức khỏe, nguồn nước, an ninh lương thực và sinh kế của hàng triệu người.

Tuy nhiên, UNEP không coi việc vượt 1,5°C là lý do để từ bỏ mục tiêu khí hậu. Báo cáo đề xuất lộ trình “vượt ngưỡng - đạt đỉnh - giảm dần”. Theo đó, thế giới cần giảm phát thải ngay lập tức, giữ nhiệt độ đạt đỉnh ở mức thấp nhất có thể, rút ngắn tối đa thời gian vượt ngưỡng và sau đó đưa nhiệt độ trung bình toàn cầu giảm trở lại dưới 1,5°C.

Lộ trình này đòi hỏi ba nhóm hành động song song.

1/ Trước hết, các nước cần cắt giảm nhanh và bền vững khí thải nhà kính, đặc biệt là carbon dioxide, methane và khí phát sinh từ việc đốt than, dầu và khí tự nhiên. Đây là giải pháp nền tảng, bởi không biện pháp loại bỏ carbon nào có thể thay thế việc giảm phát thải tại nguồn. Chuyển sang năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, điện hóa giao thông và công nghiệp, giảm rò rỉ methane, cũng như giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là những bước then chốt.

2/ Thứ hai, các quốc gia phải tăng cường thích ứng với biến đổi khí hậu. Ngay cả khi phát thải giảm mạnh, một phần tác động vẫn tiếp diễn do khí nhà kính tồn tại lâu trong khí quyển và đại dương phản ứng chậm với thay đổi nhiệt độ. Điều này đòi hỏi đầu tư vào hệ thống cảnh báo sớm, quy hoạch đô thị chống ngập và chống nóng, bảo vệ nguồn nước, củng cố y tế công cộng, phát triển giống cây trồng thích ứng và hỗ trợ cộng đồng dễ bị tổn thương.

3/ Thứ ba là loại bỏ carbon dioxide khỏi khí quyển, hay còn gọi là Carbon Dioxide Removal (CDR). Các biện pháp này gồm phục hồi rừng, cải thiện đất, bảo vệ hệ sinh thái và công nghệ thu giữ trực tiếp CO₂ từ không khí. UNEP cho rằng CDR là một phần cần thiết để đưa nhiệt độ giảm trở lại sau khi đạt đỉnh, đặc biệt với các nguồn phát thải khó loại bỏ hoàn toàn như sản xuất xi măng, hàng không hoặc một số hoạt động nông nghiệp.

Tuy nhiên, CDR không phải “cây đũa thần”. Trồng rừng và phục hồi hệ sinh thái bị giới hạn bởi đất đai, nước, cháy rừng và khả năng lưu giữ carbon lâu dài. Công nghệ thu giữ CO₂ trực tiếp từ không khí hiện vẫn đắt đỏ và chưa được triển khai ở quy mô lớn. Vì vậy, cắt giảm phát thải từ nhiên liệu hóa thạch vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Năm 2024, nhiệt độ trung bình toàn cầu lần đầu tiên vượt 1,5°C so với mức tiền công nghiệp trong một năm dương lịch. Đây là tín hiệu rất đáng lo ngại, nhưng chưa đồng nghĩa mục tiêu nhiệt độ của Thỏa thuận Paris đã chính thức thất bại. Mục tiêu này được đánh giá theo xu hướng nhiệt độ dài hạn, không phải chỉ qua một năm riêng lẻ.

Theo UNEP, trong kịch bản lạc quan nhất, nhiệt độ toàn cầu vẫn có thể đạt đỉnh khoảng 1,8°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Kịch bản này đòi hỏi các quốc gia thực hiện đầy đủ cam kết khí hậu, bao gồm mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Ngược lại, nếu các chính phủ chỉ duy trì chính sách hiện hành, nhiệt độ trung bình toàn cầu vào năm 2100 có thể tăng khoảng 2,6°C.

Sự khác biệt giữa mức tăng 1,5°C, 1,8°C và 2,6°C không đơn thuần là những con số trên biểu đồ. Mỗi phần mười độ C tăng thêm đều làm tăng nguy cơ thời tiết cực đoan, suy giảm hệ sinh thái, mất mùa và thiếu nước. Các quốc đảo nhỏ, cộng đồng ven biển và đô thị thấp đặc biệt dễ tổn thương trước nước biển dâng, ngập lụt, xói lở và nhiễm mặn.

UNEP cũng cảnh báo về các “điểm tới hạn” của hệ thống khí hậu. Đây là những ngưỡng mà khi bị vượt qua, một số thay đổi có thể trở nên khó đảo ngược, như sự mất ổn định của các dải băng lớn, suy thoái rừng Amazon hoặc biến đổi hệ thống dòng hải lưu Đại Tây Dương.

Vượt 1,5°C không phải là dấu chấm hết của hành động khí hậu. Ngược lại, đây là lời cảnh báo rằng thế giới cần hành động nhanh hơn và mạnh hơn. Độ cao của đỉnh nhiệt và thời gian vượt ngưỡng vẫn phụ thuộc vào những quyết định hôm nay. Mỗi phần mười độ C tránh được đều giúp giảm thiệt hại, bảo vệ thêm sinh mạng, sinh kế và hệ sinh thái

(Nguồn: Tổng hợp)